Po serii wnikliwych, interdyscyplinarnych analiz zarówno polskich uwarunkowań, jak i międzynarodowych polityk i podejść, wkraczamy w etap myślenia o produkcji polskiego biometanu w sposób bardziej operacyjny. Wiąże się to ze wskazaniami na konkretne rozwiązania, ale także zdobywaniem doświadczenia i możliwości bezpośredniej obserwacji funkcjonowania systemu produkcji oraz zastosowań końcowych biometanu. Rozpoznanie rozwoju europejskich rynków biometanu pozwala na skrócenie drogi do obranych celów i unikanie oczywistych błędów, niezbędne jest jednak dokładne poznanie krajowych uwarunkowań, mechanizmów i potrzeb w zakresie wykorzystania tego odnawialnego gazu. Polski potencjał do produkcji biometanu szacowany jest jako jeden z najwyższych w Europie, mimo to dziś działa w Polsce jedna podłączona do sieci gazowej biometanownia.

Na ogromny potencjał produkcyjny składa się znacząca podaż substratów – przede wszystkim pochodzących z upraw i hodowli rolniczych, przetwórstwa spożywczego i wielu form odpadów „mokrych”, nadających się do fermentacji beztlenowej. Największy potencjał substratowy dotyczy sektora biogazowni/biometanowni rolniczych, a zwłaszcza odchodów zwierzęcych, których potencjał zdecydowanie dominuje spośród analizowanych materiałów. Obornik jest szczególnie korzystnym substratem z punktu widzenia dyrektywy RED II, bowiem wyprodukowany z niego biometan posiada ujemną emisyjność (-162 g CO2eq/MWh) wskutek ograniczenia emisji gazów cieplarnianych (metanu i podtlenku azotu) w czasie tradycyjnego składowania tego nawozu.

Szacowany wolumen produkcji biometanu to liczba wciąż daleka od obecnego zużycia gazu ziemnego w Polsce . To jeden z powodów, dla których biometan jako zasób ograniczony powinien podlegać ścisłej regulacji w zakresie priorytetyzacji jego wykorzystania i metod produkcji. Zastosowania końcowe muszą być zatem hierarchizowane, by wykorzystywać optymalnie zasoby i nie stwarzać warunków konkurencji pomiędzy przyjaznymi dla ludzi i środowiska technologiami. Kierując się tą zasadą biometan powinien być wykorzystywanych w tych obszarach, w których dekarbonizacja poprzez elektryfikację jest niemożliwa albo bardzo odległa w czasie.

Kluczowe znaczenie dla rozwoju sektora biometanu ma dalekowzroczna i stabilna krajowa polityka energetyczna, umożliwiająca planowanie inwestycji i realne zarządzanie emisjami. Strategiczne podejście do wykorzystywania własnych zasobów, jakim są wystarczające uwarunkowania do rozwoju branży biometanu, powinno być preferowane w pierwszej kolejności przed ryzykownym uzależnianiem się od importu i niestabilnego rynku gazu ziemnego. Biorąc pod uwagę ograniczoną ilość zrównoważonych substratów, a przez to podaż biometanu, należy traktować go jako cenny zasób uzupełniający coraz mniej emisyjny miks energetyczny, a także narzędzie do dekarbonizacji tych sektorów gospodarki, dla których inne niskoemisyjne rozwiązania są niemożliwe lub nieuzasadnione.

Gaz ziemny jest paliwem przejściowym, ograniczonym i kopalnym – z kolei biometan gazem odnawialnym, o nawet ujemnej emisyjności i możliwym do ciągłej produkcji z dostępnych surowców odpadowych, które są w ten sposób gospodarowane i pozbawiane możliwości generowania uciążliwości dla otoczenia. Podobieństwo właściwości fizykochemicznych biometanu do gazu kopalnego sprawia, że jest on możliwy do wykorzystania w istniejącej infrastrukturze gazowej, znacznie ograniczając koszty inwestycji i eksploatacji.

W przeciwieństwie do pogodozależnych źródeł energii odnawialnej, biometan może być wykorzystywany do bilansowania sieci oraz łatwego magazynowania energii. W związku z tym niezrozumiałe jest ograniczanie instalacjom biogazowym dostępu do sieci elektroenergetycznej i wciąż nieuregulowana sytuacja dostępu i przyłączeń do sieci gazowej. Z punktu widzenia elastyczności systemu – jednostki biometanowe i biogazowe powinny mieć pierwszeństwo przed źródłami energii trudnymi do kontrolowania. Kwestia dostępu do sieci gazowej musi zostać uregulowana, zarówno pod względem modernizacji infrastruktury, jak i zasad partycypacji w kosztach przyłączeń.

Racjonalna polityka energetyczna to również odpowiedzialne przygotowanie systemu i gospodarki na wyzwania międzynarodowej polityki klimatycznej, jakimi są kolejne systemy handlu emisjami, jak nadchodzący ETS2, a w przyszłości ETS3. Obecnie debata publiczna koncentruje się na obniżaniu emisji dwutlenku węgla, do czego może skutecznie przyczynić się wdrażanie biometanu do polskiego systemu energetycznego. Biometan może obniżać emisję miksu energetycznego oraz sektorów gospodarki również poprzez obrót certyfikatami, pochodzącymi ze zrównoważonej produkcji biometanu. Kolejne narzędzia polityki klimatycznej zwrócą jednak uwagę również na emisję innych istotnych GHG, jak metanu czy podtlenku azotu. Może się to okazać szczególnie dotkliwe dla sektora rolniczego, dlatego już dziś należy modernizować hodowlę poprzez inwestycje w biogazownie, a także zmianę w sposobach nawożenia  – wykorzystując naturalny poferment z biogazowni w miejsce sztucznych nawozów i emisyjnego bezpośredniego wykorzystywania obornika. Odpowiedzialne, długoterminowe podejście do polityki energetycznej pozwala na minimalizowanie ryzyka chaotycznych i kosztowych decyzji, związanych z reakcjami na pojawiające się kryzysy.

Również z tego powodu należy otoczyć szczególnym wsparciem sektory rolniczy i przemysłowy, bez których nie może powieść się realizacja wielkoskalowej produkcji zrównoważonego biometanu. Wykorzystanie ogromnego potencjału lokalnych, wysokoemisyjnych substratów, skracanie łańcuchów dostaw, rozproszenie źródeł i wzmacnianie obszarów peryferyjnych poprzez dodatkowe źródła dochodu dla producentów rolnych  – to główne zalety rozwoju biogazowni rolniczych. Należy rozpocząć realną dyskusję o mobilizacji krajowych substratów, zastosowaniach końcowych i systemach wsparcia dla potencjalnych producentów biometanu (którzy w przeciwieństwie do większych koncernów są pozbawieni zaplecza doradczego i infrastrukturalnego). Do tego celu należałoby również wzmocnić narzędzia merytoryczne na szczeblach regionalnych i lokalnych, by właściwie realizować kolejne projekty i dbać o poparcie społeczne dla nowych inwestycji. Ułatwianie inwestycji poprzez ograniczanie biurokracji i skracanie procesów administracyjnych, byłoby realnym wsparciem dla potencjalnych producentów biogazu i biometanu.

Kolejnym ważnym ogniwem, w drodze do uruchomienia potencjału biometanu, jest rola gospodarki o obiegu zamkniętym. Podczas, gdy tereny wiejskie i rolnicze mogą czerpać surowce z odpadów produkcji rolnej, obszary zurbanizowane posiadają ogromny zasób w postaci wszelkiej maści bioodpadów. Odpady organiczne są niezagospodarowane zarówno w gospodarstwach domowych, instytucjach publicznych, branży spożywczej, hotelarskiej, gastronomicznej i zakładach produkcji. Biogaz można pozyskiwać również z wysypisk śmieci i oczyszczalni ścieków. Wykorzystanie tej masy substratów przyczyni się jednocześnie do osiągania celów recyklingu oraz unikania uciążliwości, pochodzących z niekontrolowanej utylizacji bioodpadów.

Niezwykle istotną, choć wciąż marginalizowaną kwestią jest nieoceniona rolna dialogu i podnoszenia świadomości społecznej – nie tylko obywateli i grup zawodowych, ale również administracji. Niski poziom edukacji energetycznej pozbawia społeczność wiedzy o możliwościach i uwarunkowaniach w szybko zmieniającej się rzeczywistości, również pod względem technologicznym. Dezinformacja i często nieuzasadniony strach przed zagrożeniami są realnym hamulcem wartościowych inwestycji na poziomie lokalnym. Projektowany dialog ze wszystkimi interesariuszami, zaangażowanie inwestorów, instytucji i społeczności lokalnej pozwala na planowanie nieuciążliwego dla otoczenia funkcjonowania instalacji energetycznych. Lokalni mieszkańcy powinni odnosić określone korzyści z nowych inwestycji, podobnie jak samorządy. Instytucje publiczne powinny z kolei stanowić dla mieszkańców przykład we wdrażaniu działań poprawiających efektywność energetyczną i stopniowe obniżanie emisyjności.  Pozwoli to na zachowanie dobrej jakości życia, a tym samym minimalizowanie ryzyka protestów społecznych, które wyrażają się również w braku przychylności lokalnych organów administracji.

Podsumowując: o atrakcyjności produkcji biometanu wciąż decydują czynniki pozaekonomiczne, choć i ta kwestia zmienia się na korzyść bioCH4. O biometanie należy myśleć zdecydowanie długoterminowo i wielosektorowo, nie tylko w kwestiach elektroenergetyki i polityki klimatycznej, a również szansy dla rozwoju rolnictwa, dekarbonizacji przemysłu, niskoemisyjnego transportu, gospodarki lokalnymi zasobami i odpadami.

Opracowane przez zespół DISE Energy na podstawie raportu DISE „Od gazu ziemnego do biometanu. Dekarbonizacja polskiego gazownictwa”, wniosków z przeprowadzonych w trakcie projektu warsztatów, wizyt studyjnych i rozmów z przedstawicielami branży i instytucji.