Wskazanie mocnych stron raportu

Rozdział 1

Rozdział pierwszy jest kompleksowym omówieniem funkcjonowania rynków gazu ziemnego w Unii Europejskiej. Precyzyjne wskazuje on mechanizmy ustalania cen krańcowych w kontraktach gazowych oraz ukazuje jaki wpływ na te procesy mają ryzyka o różnym charakterze. Następnie ukazuje też dostępne narzędzia pozwalające na ograniczanie kosztów gazu w UE oraz porównuje rynek gazu UE z USA i Azją. Raport wyjaśnia powiazania międzynarodowych rynków i ich konkurencję o wolumeny elastyczne w sytuacji ograniczonej podaży. Przy omówieniu ewolucji rynku gazu i kierunków zmian w modelach kontraktów długoterminowych, średnioterminowych oraz rynku spot, autorzy raportu wskazują, że to właśnie rozwój rynku LNG sprzyja elastyczności kontraktów oraz wzrostowi znaczenia graczy zarządzających zdywersyfikowanymi portfelami źródeł podaży, indeksacji i kierunków dostaw. Ponadto słusznie zauważają, że „…optymalna strategia zakupowa nie polega ani na pełnym poleganiu na rynku spot, ani na całkowitym zabezpieczeniu wolumenów w kontraktach długoterminowych, lecz na budowie zrównoważonego portfela, który łączy stabilność i elastyczność”. Wyciągają stąd słuszny wniosek, że „…źródłem zmienności (cen) nie są przy tym cykliczne wahania koniunktury, lecz nieprzewidywalne czynniki geopolityczne, które w ciągu czterech lat doprowadziły do dwóch kryzysów podażowych w latach 2021-2022 oraz w 2026 r.“

Rozdział 2

W rozdziale drugim raport prawidłowo ukazuje wpływ regulacji UE na zwiększenie kosztów użycia gazu i spadek jego atrakcyjności jako paliwa, zarówno w produkcji energii jak i ciepła. Autorzy raportu wskazują na rolę gazu jako paliwa przejściowego w polskiej transformacji energetycznej. Jednocześnie dodać należy, że zmienność przepisów unijnych, w których gaz ziemny najpierw jest a później nie jest uznawany za tzw. „zielone” źródło energii, wprowadza znaczący element niestabilności w budowie długookresowych strategii energetycznych państw członkowskich, w tym Polski. Raport prawidłowo ukazuje złożoność, zmienność i nieprzewidywalność produkcji energii z OZE, które nie pozwalają na proste zastąpienie produkcji energii ze źródeł kopalnych produkcją energii z OZE. Wobec stopniowego odchodzenia od produkcji energii z węgla kamiennego i brunatnego, zwiększa się też rola gazu jako kluczowego czynnika stabilizującego pracę systemu elektroenergetycznego. Następnie autorzy raportu wskazują na już realizowane przyszłe plany rozbudowy infrastruktury gazowej, zarówno wytwórczej, jak też przesyłowej i magazynowej. Omawiają też niezwykle istotną rolę gazu w ciepłownictwie, także w kontekście perspektyw wykorzystania tego paliwa w przyszłości.“

Rozdział 3

W rozdziale trzecim autorzy raportu precyzyjne wskazują na słabości i wady produkcji energii z OZE, która fizycznie nie jest w stanie zastąpić produkcji energii ze źródeł kopalnych. Omawiają też rolę gazów zdekarbonizowanych jako alternatywy dla gazu ziemnego, wraz z ich wadami i zaletami. Szczególnie wartościowe są tu uwagi o potencjale biometanu, oparte na wcześniejszych analizach, jak również porównanie biometanu z innymi odnawialnymi źródłami energii i wskazanie jego przewag w stosunku do energetyki wiatrowej i słonecznej. Co równie istotne, raport przedstawia też hierarchizację wykorzystania biometanu w Polsce. Bardzo ważnym aspektem raportu, przedstawionym w rozdziale trzecim, jest analiza roli gazu w miksie energetycznym w kontekście elektryfikacji i zarządzania elastycznością sieci elektroenergetycznych. Raport omawia też możliwości i potencjał integracji ciepłownictwa z systemem elektroenergetycznym jako alternatywę dla wykorzystania gazu, wskazując na możliwości w zakresie elastycznej współpracy ciepłownictwa z systemem elektroenergetycznym. Innym ważnym elementem jest ocena wdrożenia rozwiązań ograniczających zapotrzebowanie na gaz w Polsce w odniesieniu do charakterystyki funkcjonowania infrastruktury gazu ziemnego. Autorzy przedstawiają też stan krajowych zasobów gazu ziemnego oraz sposobów ich optymalnego wykorzystania oraz słusznie zwracają uwagę na niedobory infrastruktury magazynowej gazu w Polsce.“

Rozdział 4

Rozdział czwarty przedstawia wnikliwą i dokładną analizą struktur dostaw LNG do Polski, z podkreśleniem wiodącej roli dostaw z USA, znaczącym udziałem dostaw z Kataru i niewielkim znaczeniem innych kierunków dostaw. W tym kontekście warto zwrócić uwagę na omówienie roli dostaw gazu z Rosji do Polski i innych państw członkowskich Unii Europejskiej w kontekście historycznych i bieżących realiów politycznych i geopolitycznych. Wartościowym elementem raportu jest także omówienie uwarunkowań produkcji i eksportu LNG z dwóch kolejnych źródeł (Australia i Trynidad i Tobago), choć wybór tych akurat dwóch dostawców i przede wszystkim aż tak szczegółowe ich omówienie budzi pewne zastrzeżenia recenzenta (o czym w dalszej części recenzji). Mocną stroną raportu jest natomiast bez wątpienia precyzyjne wskazanie głównych szlaków transportu LNG do Polski, wraz ze wskazaniem zagrożeń i wyzwań, jakie występują lub mogą się pojawić na tych szlakach.“

Rozdział 5

W rozdziale piątym ukazana jest rola komponentu militarnego, w szczególności marynarki wojennej, w zabezpieczeniu dostaw gazu do Polski. Raport w sposób krytyczny i obiektywny przedstawia stan obecny i perspektywy rozwojowe zdolności Marynarki Wojennej RP w kontekście wykonywania różnorodnych zadań związanych ze bezpieczeństwem energetycznym państwa. Następnie autorzy raportu prezentują możliwości dywersyfikacji źródeł dostaw gazu ziemnego do Polski. W tym kontekście raport ukazuje zarówno szanse wynikające ze współpracy międzynarodowej na różnych kierunkach, jak też i zagrożenia i wyzwania wynikające ze zbytniego uzależnienia od importu gazu ziemnego z wybranych kierunków. Wskazuje też na różnorodne zagrożenia o charakterze militarnym, terrorystycznym, asymetrycznym i hybrydowym, dla statków transportujących gaz skroplony, infrastruktury odbioru gazu ziemnego w Polsce, gazociągów i infrastruktury wydobywczej. Raport podkreśla, że ryzyko wystąpienie tego typu zagrożeń jest wysokie w obliczu niestabilnej sytuacji międzynarodowej.

Wnioski i rekomendacje

Raport „Wymiary bezpieczeństwa zaopatrzenia w gaz ziemny: polska transformacja energetyczna, dostawy i geopolityka” jest bardzo cennym, precyzyjnym i wartościowym źródłem informacji wyzwaniach bezpieczeństwa energetycznego Polski w kontekście zaopatrzenia w gaz ziemny oraz potencjalnych alternatyw dla tego paliwa. Poszczególne części raportu w sposób wnikliwy, obiektywny i przystępny omawiają kluczowe elementy polskiej transformacji energetycznej. Uwaga autorów raportu skupia się przede wszystkim na roli gazu zimnego jak najważniejszego paliwa przejściowego. Bardzo intersujące są też jednak rekomendacje dotyczące potencjału wykorzystania biometanu, jako paliwa alternatywnego. Raport stanowi użyteczne narzędzie, które może być z powodzeniem wykorzystane przez decydentów politycznych oraz przedstawicieli sektora energetycznego i biznesu do formułowania polityk i podejmowania racjonalnych decyzji o charakterze strategicznym i operacyjnym.

Warto podkreślić, że wszystkie rozdziały raportu podejmują tematy, które wzajemnie się uzupełniają, tworząc spójny i całościowy obraz omawianego tematu. W tym kontekście raportowi brakuje jedynie, wspomnianego w uwagach ogólnych, całościowego podsumowania i syntezy wniosków ze wszystkich jego części. Takie zestawienie, być może wzbogacone o rekomendacje, jeszcze bardziej podniosłoby wartość merytoryczną raportu i uczyniłoby go jeszcze bardziej użytecznym narzędziem planowania polityki i strategii bezpieczeństwa energetycznego Rzeczpospolitej Polskiej.